Het begon allemaal net voor de millenniumwisseling met krantenstukjes voor het NRC Handelsblad. Geert Mak trok op inspectiereis door het Europese continent met de vraag hoe het oude continent aan het slot van de twintigste eeuw erbij lag. Mak reisde langs een indrukwekkende lijst plaatsen waar geschiedenis is geschreven. Hij trok naar het Londen van Queen Victoria, zag de bestofte uniformjas van kroonprins Franz Ferdinand, dwaalde langs de loopgraven aan het IJzerfront en de bunkers van Berlijn en bekeek de geparfumeerde kleerkasten van Helena Ceausescu in Boekarest. Het werd een terugblik op een eeuw Europese geschiedenis.
De krantencolumn vormde de basis voor het boek In Europa (2004). Het vuistdikke boek – zo’n 1200 pagina‘s - was meteen na verschijning een enorm succes. Bij een kolossaal boek hoort een prestigieuze documentairereeks moeten ze bij de VPRO gedacht hebben. Sinds zondag 11 november – op wapenstilstanddag, symbolischer kan haast niet - zendt de VPRO een 35-delige documentaireserie uit over de Europese twintigste eeuw.
De serie gaat meteen crossmediaal. In Europa is niet alleen een televisieserie maar ook een web- en de radioproject. Zolang de serie loopt, praten Geert Mak en enkele gasten iedere zondagavond in het radioprogramma Ovt over de gebeurtenissen die diezelfde avond centraal staan in de aflevering van In Europa.
De In Europa-website ging al eerder van start. Op de weblog van In Europa kan je de vorderingen van de documentairemakers op de voet volgen. Vooruitlopend op de televisieserie was wekelijks een nieuwe aflevering van de In Europa-podcast te beluisteren. In twaalf mini-colleges neemt Geert Mak de luisteraars mee door de 12 hoofdstukken van het boek.
Maar In Europa is nog niet af. De makers nodigen iedereen uit om bij te dragen. Geert Mak’s geschiedenis gaat niet alleen over staatshoofden en generaals maar ook over gewone mannen en vrouwen. Persoonlijke belevingen, familieverhalen en overleveringen kunnen een plek krijgen op de In Europa-Atlas - een slimme Google Earth-toepassing. Op de Atlas kan je in tekst, beeld en geluid ronddwalen in de geschiedenis van het oude continent. De inhoud is gekoppeld aan de plek waar die inhoud over gaat.
De Atlas is nu nog vrij leeg maar zal in de loop van de reeks steeds verder worden ingevuld. Bedoeling is dat je virtuele wandelingen door de geschiedenis van Europa op jaartal, thema of persoon kan maken.
Het is niet de eerste maal dat de VPRO de mogelijkheden van web 2.0 handig weet uit te buiten. Het project Plaats van herinnering op de deelsite geschiedenis.vpro.nl ging In Europa voor. Bezoekers kunnen de historie van bijzondere plekken in Nederland herontdekken via tekst, filmpjes en radiofragmenten. Ook de herinneringen van de bezoekers krijgen een plek naast de beeld- en klankfragementen. In voorbereiding is een serie soundwalks. Dit zijn op je mp3-speler te downloaden wandelingen, waarmee historische momenten op de plekken zelf opnieuw te beleven zijn.
Het ziet er allemaal veelbelovend uit. Het bewijst hoe een kleine zender als de VPRO met veel goesting en frisse ideeën zich kan meten met zijn grotere broer de BBC.
Geert Mak's In europa
Geert Mak heeft zijn huiswerk niet gedaan. Het boek bevat feitelijke onjuistheden!!!
Ik heb het prachtig geschreven boek "In Europa" gelezen, tot aan het hoofdstuk over Istanbul. Door toeval weet ik iets meer af van de Turkse geschiedenis dan de gemiddelde kijker/lezer. In dit hoofdstuk valt voor mij Geert Mak door de mand, als iemand die zijn huiswerk niet heeft gedaan. Ataturk wordt als een "dictator" neergezet, terwijl juist deze man een nieuw Turkije heeft opgebouwd, compleet met vrouwenrechten, rechtsbestel en parlement, waarbij vooral West-Europa als voorbeeld is genomen. Voor Ataturk en het moderne Turkije was West-Europa altijd een lichtend voorbeeld voor dit Oost-Europees land. Een dankbaar onderwerp om in een boek als "In Europa" eens flink op in te gaan. Verder slaat Geert mak de plank volledig mis door het militaire ingrijpen in 1980, als een militaire coupe tegen de ultra-islamisering te beschrijven. In feite was het ingrijpen beldoeld om het moorden tussen linkse en rechtse groepen te stoppen. Interessant zijn de kranten die een paar dagen voor het ingrijpen de militairen verzochten om iets te doen tegen een schemerende semi-burgeroorlog. Tot slot maakt Mak zich wel erg makkelijk af van de massamoord op de Armeniers. Met een simple check op Wikipedia had Mak kunnen zien, dat de zaak een stuk genuanceerder ligt dan een "genocide met 1,5 miljoen" slachtoffers. De Armeense vervalsing van een document waarbij de Sultan opdracht zou hebben gegeven (alsof die nog macht had) tot een geplande massamoord, is een van de vele details warbij de lezer op het puntje van z'n stoel gaat zitten. Dat los van de Armeense massamoord op niet-Armeense (vnl Ottomaanse) burgers, als onderdeel van een grondige etnische zuivering. Geert Mak laat zien dat hij zijn huiswerk niet heeft gedaan en onderwerpen ongenuanceerd behandeld. Voor mij niet diegene die over Europa zou moeten verhalen.